تأملی در زبان، آیین‌ها و ادبیات تالشی

دیرینگی تاریخی قوم تالش با توجه به زبان آن قوم و تطبیق آن با زبان‌های ایرانی میانه و باستان بر کسی پوشیده نیست و دانستن این‌که جغرافیای تالش زمانی از آذربایجان شوروی تا آن‌سوی سفیدرود کشیده شده بود، امروزه دردی را دوا نخواهد کرد. مهم این است که اولاً، تالش کنونی شامل سه شهرستان تالش، رضوان‌شهر، و ماسال شاندرمن است. هرچند در لنکران آذربایجان، نمین، عنبران و شفت به زبان تالشی تکلم می‌شود. ثانیاً، نه‌تنها رویدادهای تاریخی و سیاسی، جغرافیای سیاسی تالش را به سه شهرستان فوق‌الذکر محدود کرده، بلکه تأسف‌بارتر آن است ‌که از این قوم کهن با فرهنگ متمایز، خصلت‌های اصیل و برجسته فرهنگی نیـز رخت بر بستـه است و اینـک عنـوان تـالـش بیش‌تر برای آن اقلیم پذیرفته‌تر است تا قوم. با تعریفی که از واژه قوم به دست دادیم و خصایصی که برای آن بر شمردیم، هم‌اکنون این خصلت‌ها در قوم تالش بسیار کم‌رنگ شده است. برای اثبات این مدعا به زبان، آیین‌ها و ادبیات این قوم می‌پردازیم.

  نگاهی به نوروز در فرهنگ تالشی

شادی خواسته‌ای محبوب و دل‌پذیر برای انسان است. انسان نه زائیده رنج، که فرزند تلاش است تا در پی آن بتواند به لحظه‌های فرح‌بخش زندگی که سازگارترین همزاد اوست، بپیوندد. نوروز سرفصل آفرینش زندگی، انسان و گاه نزول فَرَوَشی‌ها، همواره برای ایرانیان که از تمدن چند هزار ساله بهره‌مندند، شادی‌بخش و دوست‌داشتنی است. قوم تالش که فرزند خلف کوه و دشت و رودهاست، همراه با تمام ایرانیان از تاریخ کهن تا به امروز در شادی و غم، جنگ و صلح نوروز را بر پای می‌دارد.

بخش زیادی از اسطوره‌ها در بر دارنده زمان سرایش آنهاست. در اسطوره‌های ایرانی این جشن، در ششمین گاه آفرینش، یعنی گاهنبار «هَمَسْپَتْمَدَم» hamaspatmadam یا پنجه آخر سال به وقوع می‌پیوندد. طبق آیین زردشت، آفریدگار در شش گاهنبار جهان و موجودات آن‌ را آفریده است. آفرینش آسمان، زمین، آب، گیاه، جانور و انسان، بهانه‌ای شد که مردم در این روزهای مقدس به شادی و جشن بپردازند.
‌جشن‌های نوروز به طور کلی به سه دسته تقسیم می‌شوند. البته، همراه با آیینی که از روزهای اول اسفند اجرا می‌شود: ۱ـ جشن فروردگان، ۲- جشن نوروز، ۳- جشن سیزده بدر. در این مقاله به برخی از سنت‌ها و رسوم قوم تالش در برپایی آیین باستانی نوروز ‌اشاره می‌کنیم. سنت‌هایی که امروزه اغلب کم‌رنگ شده‌اند. ...

  تأمـّلی دیگر درفهلویات شیخ صفی‌الدین اردبیلی

در«سلسله النسب صفویه١» اثر شیخ حسین زاهدی، از اخلاف شیخ زاهد گیلانی، یازده دوبیتی منسوب به شیخ صفی الدین اردبیلی، همراه با شرح و معنی آمده است. نداشتن اعراب، تصرف و تصحیف کاتبان، و همچنین تأثیر قابل ملاحظه خط و زبان فارسی بر آنها موجب شده قرائت درست این اشعار، و درک ویژگیهای زبانی آن، دشوار، و در مواردی غیرممکن باشد.

  فرهنگ موضوعی تالشی به فارسی؛ نمونه ای از یک پژوهش روشمند

بی‌شک «فرهنگ موضوعی تالشی به فارسی» تحقیقی هم‌زمانی است، پس نباید در کاربرد واژگانی دخیل و پُراستعمال آن که با فرهنگ تالشان عجین شده است، تردیدی به خود راه داد. این هم‌پذیری زبانی در تمام زبانها و گویشهای دنیا وجود دارد. اما شاید یکی از بحثهای اساسی در فرهنگ‌نویسی که در این کتاب نیز به آن توجه زیادی شده، آوانویسی درست و دقیق کلمات است. محققان جوان و افرادی که عمدتاً از سرِ علاقه به دنبال جمع‌آوری گویشهای مختلف هستند؛ کمتر از آوانویسی کلمات بهره می‌گیرند، و آنجا که این نشانه‌ها مورد استفاده آنهاست، معمولاً بدون توجه به نشانه‌ها و علایم آوانگاری بین‌المللی است...

  تالش در جنگ های ایران و روس؛ نقد کتاب اخبار نامه

مقاله ذیل نقدی است که بر کتاب اخبار نامه ترجمه علی عبدلی نوشته شده است.
اخبار نامه کتابیست درباره تالش در زمان جنگهای ایران و روس که توسط میرزا احمد خداوردی نوشته شده است.
این کتاب به ذکر خاطرات نویسنده از اوضاع و احوال آن زمان جامعه تالش (ایران و آذربایجان) می پردازد.

  " نشانه های ویژه گی گیاه شناختی اکوسیستم های کوه های تالش در منطقه آذربایجان "

در این منطقه نواحی جنگلی از ناحیه ی جلگی درشت که عبارتند از ، کیورستون ، آلنوستمن ، آسرتون ، گیاهان خشکی در منطقه ای با اکوسیستم های جلگه ای ، دشتی ، صخره ای ، سنگی و ریگی بین 1400 و 2582 متر ، آشکار هستند .
مناطق جنگلی در بلندای کم ارتفاع منطقه و میان جنگل ها ، در ارتفاع بالا از سطح دریا گسترش پیدا کرده اند ، که در این جا شکل گیری هایی نیز وجود دارند . در این مقداری ریخت شناختی وجود دارد که تغییراتی بروی ساقه و برگها ی کوچک هستند ، وجود گل و بوته ، بروی بالای زمین گیاه که جایی راحت و مناسب می باشد ، وجود زیز زمین ، سازش با گیاهان خشک زی در منطقه ی کوهای بلند دارند .

  آشنايي با موسيقي اصيل تالشي

" تالش ها " نخستين ساکنان منطقه شمالي کشور و از اولين بومياني بودند که در سرزمين پهناور تالش زندگي مي کردند . اين منطقه در زمان باستان "کادوس " ناميده مي شد ، و کتدوس ها مردماني بودند که پيش از کوچ آريائيها به فلات ايران در بخش وسيعي از کناره هاي غربي و جنوب غربي درياي خزر ساکن بودند . هم اکنون کوهائي که از غرب رودبار گيلان تا چلگه لنکران امتداد دارد و کوههاي تالش ناميده مي شود ، از يکطرف و درياي خزر از طرف ديگر سرزمين تالش را محصور کرده اند . آنچه که امروز بنام موسيقي تالش از آن ياد مي کنيم در سه بخش کلي يعني آوازها – قطعات و ترانه مي باشند . آوازها يا دستونها بخش مهم و غنائي موسيقي تالش مي باشند که عاميانه ترين بخش نيز به حساب مي آيند و در يک از نواحي چند گانه تالش سبک ويژه اي دارند .

  آشنايي با فرهنگ تالش و ارتباط آن با قوم مغان

تالش» با چشم اندازي زيبا، نام منطقه اي وسيع و سرسبز در شمال و شمال غرب استان گيلان است که از سويي کوه هاي سر به فلک کشيده البرز و از سوي ديگر درياي خزر آن را در برگرفته است.
اين منطقه با بخش هاي مختلف جلگه اي، کوهستاني و جنگلي در روزگاران کهن به سرزميني گفته مي شد که از شمال به آلبانياي قفقاز، از شرق به درياي خزر، از جنوب به سفيدرود و از غرب به دشت و پهنه اردبيل مغان و منطقه کوهستاني نير و سراب مي رسيد. در اين سرزمين قومي همنام، يعني تالشي ها زندگي مي کنند که به دليل عدم انجام برنامه پژوهشي هدفمند اطلاعات چنداني از ادوار گذشته آنان در متون تاريخي وجود ندارد. برخي بر اين باورند که تالشان همان کاوسيان ...

  وضعيت جامعه شناسي زبان تالشي در آذربايجان

اين مقاله نتايج تحقيقات جامعه شناسي زبان که بين آگوست سال 1999 و اکتبر سال 2000 در ميان مردم تالش نشين( گويش هاي تالشي) که در جنوب شرقي آذربايجان زندگي مي کنند ، انجام شده گرديده است . . اهداف اين تحقيق بررسي به الگوهاي استفاده زباني ، دو زبانگي ، و عقيده هاي زباني با توجه به زبانهاي تالشي ، آذربايجاني ، و روسي در جامعه تالش نشين مي باشد

اين مقاله در 4 بخش است كه 3 بخش ديگر آن بعداً ًارسال خواهند شد.

  بررسي زبان تالشي، (گويش روستاي تاسکو ماسال)

زبان تالشي ، يک عضوءي از شاخه هاي غربي زبانهاي ايراني مي باشد ، که امروزه در تالش ايران و ايالت استقلال يافته جمهوري آذربايجان تکلم مي شود . در اين زبان نيز يک ارتباط نزديکي با گويش هاي فردي زمين هاي پست ساحلي در امتداد خط موازي درياي خزر مانند زبان گيلکي و گويش هاي قديمي آذربايجان (پهلوي) که امروزه تاتي مي نامند، وجود دارد .
مجموعه اي اصلي اين مقاله براساس يک شماري از گويندگان بومي که در روستاي "تاسکو" زندگي مي کنند ، جمع آوري شده است . تاسکو ، روستاي دور افتاده که حدود 10 کيلومتر دور از جنوب شرقي شهرستان ماسال در استان گيلان قرار دارد .
در اين مقاله سيتم (زباني) اين گويش در جزئياتي شامل ساخت آوائي ، ساختار افعال و مصدر و ضماير آن بررسي و بحث شده است .

  بغرو- کرگان دو نام در تالش

مقاله ای است از استاد گرانقدر عبدالکریم آقاجانی تالش که در نشریه آینده - سال هفدهم به چاپ رسیده است. در این مقاله نویسنده با استناد به منابع تاریخی و موجود به بررسی این اماکن در منطقه تالش پرداخته است.

  دولاب و خَشِم دو شهر گمشده

مقاله فوق یکی از مقالات قدیمی است که در مهر ماه 1363 به همت تالش شناس گرانقدر علی عبدلی نوشته شده است و در نشریه چيستا ( فروردین و اردیبهشت 1367 - شماره 48 و 49) به چاپ رسیده است. در این مقاله درباره دو شهر گمشده در ناحیه تالش به نامهای دولاب و خَشِم صحبت شده است که در برخی منابع به آنها اشاره ای شده است....

  نصرت تالشی

مقاله ای است از مرحوم استاد هارون شفیقی عنبران پیرامون فردی به نام "نصرت تالشی" که گویا در گذشته و در زمان فتحعلی شاه شاعری از منطقه تالش بوده است و استاد شفیقی در این مقاله به شعر شاعر پرداخته و در لابه لای اشعارش به جستجوی هویت و شناخت محل زندگی و ... پرداخته است.

  تکاپوی فرهنگی در میان تالش ها

این مقاله نوشته ادیب فاضل کامیار عابدی است که درباره فعالیتهای فرهنگی و انتشار نشریات در منطقه تالش به رشته تحریر در آورده است. ایشان با برشمردن نشریات منتشر شده و بررسی اجمالی محتوای این نشریات به حرکت فرهنگی و تکاپوی ایجاد شده در میان تالشان برای پاسداشت فرهنگشان پرداخته است.

  نامداران شاهنامه و تالش

این مقاله نوشته تالش شناس گرانقدر علی عبدلی است که با ذکر دلایلی درباره افسانه بودن و نبودن شاهنامه و مباحث مربوط به اساطیر و ... به ذکر نمونه هایی می پردازد که به نوعی نامداران شاهنامه را با اسامی مکانها و مواردی دیگر از تالش پیوند می دهد.